Ayətullah Ərafi Xameneinin qətlindən sonra İranın ali rəhbərinin vəzifələrini müvəqqəti icra edən şəxs təyin edilib

Əli Xameneinin qətlə yetirilməsi İranda təkcə matəm prosedurunu deyil, həm də hakimiyyətin sərt, soyuqqanlı və hesablanmış ötürülmə mexanizmini işə salıb. Tehranda fasiləyə yol vermədilər, cəmiyyətə çaşqınlıq üçün yer qoymadılar. Sistem anındaca qapandı. Bu konstruksiyanın mərkəzində üzə çıxan ad Əlirza Ərafidir. Lakin burada məsələni sadələşdirməmək prinsipial əhəmiyyət kəsb edir. Söhbət Ərafinin yeni təkbaşına rəhbər (rəhbər) olmasından getmir. İran konstitusiyasının 111-ci maddəsi - məhz ali rəhbərin ölümü və ya vəzifədən getməsi halında qaydanı təsvir edən norma işə salınıb.

Birxeber.az xəbər verir ki, bu maddəyə əsasən, səlahiyyətlər bir nəfərə deyil, müvəqqəti rəhbərlik mexanizminə keçir: prezident, məhkəmə hakimiyyətinin başçısı və Məsləhət Şurası tərəfindən müəyyən edilən Nəzarət Şurasının nümayəndəsi. Bu, nə improvizasiya, nə də saray intriqasıdır. Bu, şok anında rejimin qorunub saxlanması üçün yazılmış sxemdir. Və məhz bu konturda Ərafi əsas fiqura çevrilib.

Niyə məhz o? Çünki o, media vaizi və ya küçə natiqi deyil. O, aparatın ağır çəkilisidir. Son hüceyrəsinə qədər sistemin adamıdır. O, yeni ali rəhbəri seçməli olan orqanın - Ekspertlər Şurasının üzvüdür. O, ölkədəki bütün seçki prosesini süzgəcdən keçirən strukturun - Nəzarət Şurasının üzvüdür. O, İranın dini seminarlar sisteminə rəhbərlik edir, yəni rejimin ideoloji istehsalına nəzarət edir. Bu, sadəcə bir bioqrafiya deyil, təsir xəritəsidir.

İslam Respublikasının əsas siyasi süzgəci Nəzarət Şurasından keçir. Məhz orada kimin seçkilərə buraxılacağı, kimin isə hələ seçici bülleteni görmədən siyahıdan silinəcəyi müəyyənləşir. Formal olaraq qərarlar kollegial qəbul edilir. Lakin bu orqanda təmsil olunmaq - kənarlaşdırma mexanizmində iştirak etmək deməkdir. Son illərdə bu süzgəc vasitəsilə mötədillər, islahatçılar və hətta xətdən kənara çıxan köhnə qvardiyanın nüfuzlu fiqurları sistemli şəkildə kənarlaşdırılıb. Ərafi bu mexanizmin bir hissəsi idi və bu, çox şeyi izah edir.

O, islahatçı deyil. Kompromis fiqur deyil. Onun nüfuzu - qatı mühafizəkar, sərt ideoloji şaquli idarəetmənin və hakimiyyətin klerikal-bürokratik nüvəsinin qorunub saxlanmasının tərəfdarı nüfuzudur. O, sıçrayış adamı deyil, mühafizə adamıdır. Digər vacib məqam isə budur: onun karyerası demək olar ki, tamamilə Xameneinin etimadı üzərində qurulub. O, müstəqil siyasi sahibkar deyil, institusional loyallığın məhsuludur. Xarizmasına görə deyil, etibarlılığına görə yüksəldilmiş bir insandır.

Məhz buna görə də böhran anında sistem məhz ona güvənir. Ərafinin keçid konstruksiyasına təyin edilməsi bir siqnaldır. Birincisi, elita cəmiyyətin gözü qarşısında klanların mübarizəsi üçün qapıları açmaq niyyətində deyil. İkincisi, seçim Qumun mühafizəkar ruhaniləri və güclü strukturları üçün qəbul edilən fiqurun xeyrinə edilir. Üçüncüsü, Ekspertlər Şurası vasitəsilə yeni liderin seçilməsi prosesi maksimum dərəcədə nəzarətdə saxlanılacaq.

İranın hakimiyyət modeli elə qurulub ki, ali rəhbər sadəcə siyasi vəzifə deyil. Bu, ordu, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu (SEPAH), məhkəmə sistemi, ideologiya və xarici siyasətin birləşdiyi bir qovşaqdır. Bu fiqurun keçid mexanizmi olmadan qəfil dəyişməsi turbulentliyə səbəb ola bilərdi. Tehranda buna imkan vermək niyyətində deyillər.

Ona görə də doğru ifadə belədir: Xameneinin qətlindən sonra müvəqqəti idarəetmənin konstitusiya mexanizmi işə salınıb. Əlirza Ərafi bu sxemin mərkəzi elementlərindən birinə çevrilib. O, ömürlük xələf elan edilməyib, lakin Ekspertlər Şurasının daimi rəhbər haqqında qərarına qədər hakimiyyəti saxlayacaq konstruksiyanın daxilində yer alıb. Onun profilindən çıxış etsək, liberallaşma gözləməyə dəyməz. Onun gələcəkdə mümkün yüksəlişi kursun yenidən nəzərdən keçirilməsi deyil, onun sementlənməsi demək olardı. Sistemin yumşalması deyil, möhkəmlənməsi amili ön plana çıxardı.